English
FrançaisDE RADIOACTIVITEITS-PROBLEMATIEK
1. HISTORISCHE CONTEXT
Radium werd in 1898 ontdekt door Marie Curie.
In 1902 wordt radium voor het eerst in zuivere toestand op industriële schaal afgezonderd.
In 1922 start in Olen de productie van radium uit ertsen vanuit Shinkolobwe / Katanga (Belgisch Congo) met een capaciteit van 3 gram/maand.
Het "Belgisch Radium" heeft een grote bijdrage geleverd in de strijd tegen kanker. De toename van de productie te Olen had een merkelijke daling van de prijs tot gevolg (van 120 $ per milligram zuiver radium naar 70 $) waardoor meer mensen er gebruik konden van maken voor hun genezingsproces.
Na WO II werd vooral uraniumoxide geproduceerd voor de productie van brandstof-staven voor nucleaire centrales.
Alle productieactiviteit in Olen werd stopgezet in de periode 1977 - 1980.
2. GEVOLGEN
Deze productieactiviteiten hebben hun sporen achtergelaten, zowel op het bedrijfs-terrein als daarbuiten.
Op het bedrijfsterrein, dat door de vroegere activiteiten op diverse plaatsen verontreinigd werd, vinden we:
- de opgeslagen, niet-verkochte eindproducten
- restproducten van de grondstoffen en uit de eigenlijke productieprocessen
- vervuilde materialen
- vervuilde verwijderde grond.
De verspreide verontreiniging is vooral veroorzaakt door het storten van slib van de afwateringsbeek naast haar oevers.
Bovendien werd besmet materiaal gestort tussen grote hoeveelheden normaal productieafval.
Een analoge situatie heeft zich voorgedaan buiten het fabrieksterrein (stortplaats D1 en Bankloop).
Dit resulteert in 3 verschillende technische dossiers, nl. UMTRAP , BRAEM en SIM (zie verder voor meer details).
3. ONTMANTELING EN OPSLAG OP BEDRIJFSTERREIN
De productie-installaties voor radium en uranium werden in de periode 1979 en 1983 ontmanteld en afgebroken (radium) of gedecontamineerd voor hergebruik (uranium).
Al de afvalstoffen afkomstig van deze operaties werden afgevoerd.Ook het terrein werd gedeeltelijk gesaneerd zodat de normale productieactiviteiten verder kunnen uitgeoefend worden.
De locatie met productieafval en bodemsaneringsmateriaal werd in de periode 1984 - 1986 eveneens gesaneerd met het oog op een blijvende en onderhoudsvrije bescherming voor de mens en het milieu tegen de gevaren van ioniserende straling. (UMTRAP = Uranium Mill Tailings Remedial Action Project).
Deze bunkers en silo's werden afgedekt met een meervoudige laag die als dubbele doelstelling de captatie van radongas en het voorkomen van water-infiltratie heeft.
Principe schema van de "multilayer"-afdekking van een bovengrondse berging.
Het controleprogramma dat sedertdien uitgevoerd werd en waarover aan de bevoegde overheid gerapporteerd wordt toont nog steeds aan dat de doelstellingen gerealiseerd werden.
Momenteel wordt, in uitvoering van de voorwaarden van de exploitatievergunning, nog een studie uitgevoerd die de langetermijnbeheersmaatregelen moet aantonen.
Deze studie zal met advies van NIRAS aan de vergunning verlenende overheid overgemaakt worden.
Voor de resterende verontreiniging buiten deze "opslagplaats" zal op korte termijn een inventarisatiecampagne uitgevoerd worden. (SIM = Sanering Intra Muros).
4. VERSPREIDE RADIOACTIVITEIT BUITEN HET FABRIEKSTERREIN
Na een eerste onderzoek in opdracht van de overheid in de jaren zestig (met rapportering in 1973) werd begin van de jaren negentig een nieuw onderzoek uitgevoerd.
In april 1993 werden door de overheid de resultaten bekendgemaakt. Deze lopen (uiteraard) volledig gelijk met deze van 1973.
Er werd aangetoond dat er weliswaar verspreide verontreiniging is maar ….. (wij citeren de aanhef van de eindconclusie) "Het uitvoeren van een saneringsstudie die moet leiden tot een globaal interventieconcept voor het geheel van de besmettingsproblematiek in de omgeving van Umicore te Sint-Jozef Olen dringt zich op. Niet omdat er op dit ogenblik een gevaar voor de volksgezondheid en het leefmilieu bestaat, laat dat duidelijk wezen, maar om tot een substantiële verbetering van de isolatie van de besmette materialen uit het leefmilieu te komen, waardoor de dosisimpact voor de lokale bevolking ook in de toekomst heel beperkt kan gehouden worden."
Vandaag is deze conclusie nog steeds geldig.Teneinde op termijn tot een goede oplossing te komen werd een begeleidingscomité (11overheidsdiensten + Umicore) opgericht.
Doel: het formuleren van een advies met betrekking tot saneringsvoorstellen voor alle deelaspecten uit de studie zodat al het besmet materiaal op 1 plaats verzameld wordt.
Op 30 november 2001 publiceerde de overheid een globale visie met betrekking tot het definitief bergen van radiumhoudend radioactief afval zodat met de uitwerking van het scenario met de minste radiologische impact kan gestart worden. (BRAEM = Berging Radioactief Afval Extra Muros)
5. STANDPUNTEN UMICORE
Umicore verwacht van de overheid een duidelijk standpunt met betrekking tot het definitief bergen van radiumhoudend radioactief afval.
We willen geen engagementen aangaan als niet voor honderd procent duidelijk is dat ze leiden tot een definitieve oplossing voor het probleem.
6. TIMING
Na de publicatie van het draaiboek voor het BRAEM-project op 5 juli 2002 verwacht Umicore dat de overheid voor eind 2002 de algemene uitgangspunten voor de te volgen procedure en de basisprincipes voor de bergingsinstallatie bekend maakt.
Pas daarna kan gestart worden met het uitwerken van het basisontwerp en het voorbereiden van de noodzakelijke vergunningsaanvragen (MER-rapport - aanvraagdossier - bouwvergunning). Ook een gewestplanwijziging is noodzakelijk in het huidige voorliggende saneringsscenario.
(We ramen deze periode op 3 à 4 jaar).Van zodra de vergunning verleend is kan gestart worden met de detail-engineering, gevolgd door prijsvragen, offertes en bestellingen. Dit vergt zeker 1 jaar.
Daarna volgt de eigenlijke uitvoering van het saneringsproject. (1 à 2 jaar)
Dit maakt dat de overdacht van de afgewerkte "berging" vermoedelijk pas kan gebeuren in 2010.
7. BUDGET
Alhoewel de kostprijs voor een project steeds een van de belangrijkste gegevens is met het oog op de realisatie, is hierover tot vandaag niet gediscussieerd.
In het raam van dit project is het immens noodzakelijk over voldoende detailinformatie te beschikken, niet alleen qua detail van de nieuw te creëren berging en de sanering van de vervuilde terreinen, maar vooral over de "werkvoorwaarden en noodzakelijke controles".
Dit element zal de duur van de werkzaamheden en de personeelskosten in een belangrijke mate beïnvloeden (factor 2, factor 3 ??).Zolang dit niet gekend is wensen wij hierover geen uitspraak te doen.